Heeft Lazarus, of een andere Johannes, Johannes Geschreven?

Introductie

In Johannes 21 staat beschreven wie degene is die het evangelie geschreven heeft, maar de tekst geeft niet direct een naam, alleen een titel:

"En Petrus zag, toen hij zich omkeerde, de discipel volgen die Jezus liefhad, die ook tijdens het avondmaal tegen Zijn borst was gaan liggen en gezegd had: Heere, wie is het die U verraden zal?" - Johannes 21:20

"Dit is de discipel die van deze dingen getuigt en deze dingen beschreven heeft; en wij weten dat zijn getuigenis waar is" - Johannes 21:24

Degene die het evangelie heeft geschreven is dus "de discipel... die Jezus liefhad". De standaardconclusie is dat dit de apostel Johannes is; daarom staat er ook 'Johannes' boven het evangelie in onze bijbel.

Lazarus?

Terwijl ik bezig ben met een exegese voor mijn opleiding, kom ik hierover een ander standpunt tegen, namelijk dat Lazarus (die Jezus uit de dood had opgewekt) het evangelie van Johannes geschreven zou hebben, omdat van Lazarus expliciet wordt gezegd dat Jezus van hem houdt (Johannes 11:5), en ook zeggen voorstanders dat dit de vraag van Petrus in Johannes 21:21 beter uitlegt:

"21 Toen Petrus deze zag, zei hij tegen Jezus: Heere, maar wat zal er met hem gebeuren? 22 Jezus zei tegen hem: Als Ik wil dat hij blijft totdat Ik kom, wat gaat het u aan? Volgt u Mij! 23 Dit gerucht nu, dat deze discipel niet zou sterven, verspreidde zich onder de broeders. Maar Jezus had niet tegen hem gezegd dat hij niet zou sterven, maar: Als Ik wil dat hij blijft totdat Ik kom, wat gaat het u aan?" - Johannes 21:21-23

Mensen die dit idee aanhangen zeggen hierbij dat Petrus' vraag en het gerucht dat volgt, "dat deze discipel niet zou sterven" logischer is als het gaat over Lazarus, omdat hij al uit de dood was opgewekt. Als het inderdaad over Lazarus gaat, is het niet onlogisch als de discipelen zich afgevraagd hadden: "Hoe zal het nu verdergaan met iemand die uit de dood is opgestaan?".

Geen van deze twee argumenten eist echter de conclusie dat Lazarus 'de discipel die Jezus liefhad' was en dus het evangelie heeft geschreven, en andere argumenten laten zien dat dit duidelijk niet zo is.

Nahhh, niet Lazarus

Ten eerste is er geen enkel bewijs dat Lazarus een discipel van Jezus was, wat wel een vereiste is, aangezien er gesproken wordt over 'de discipel die Jezus liefhad'.

De beschrijvingen in het evangelie van Johannes in het algemeen en van de discipel die Jezus liefhad, laten duidelijk zien dat hij echt behoorde tot de binnenste cirkel van mensen rond Jezus. Hij weet wat de discipelen dachten en onder elkaar zeiden, beschrijft geografische en andere details die alleen een ooggetuige kan weten, eet de paasmaaltijd samen met Jezus en de twaalf (en leunt daarbij op zijn borst), is dicht bij het kruis van Jezus bij Zijn dood en Zijn moeder, wordt door Jezus toevertrouwd om voor haar te zorgen, rent samen met Petrus naar het graf, is bij de verschijningen van Jezus, schrijft dit evangelie, etc. Hij speelt zelfs een meer vooraanstaande rol dan sommigen (anderen) van de twaalf discipelen.

Naast het feit dat er dus in beginsel geen positief bewijs is dat Lazarus een discipel van Jezus was, moeten we ons ook afvragen: als Lazarus zo'n vooraanstaande discipel is, hoe is het dan mogelijk dat we in Mattheüs, Markus, Lukas, Handelingen en de rest van het Nieuwe Testament helemaal niets over hem als discipel lezen? En dan hebben we het nog niet eens over de soortgelijke, absolute stilte vanuit de vroege kerk. Niemand heeft het over Lazarus, 'de discipel'. Dit is geen argument van stilte, maar we moeten simpelweg zeggen dat, als Lazarus echt zo'n belangrijke discipel was, er echt wel ergens anders over hem gesproken moet worden.

Ten tweede wordt Lazarus, nadat hij wordt genoemd in Johannes 11 en 12, nooit meer bij name genoemd. In de rest van de evangeliën gebeurt het nooit dat een discipel met een bepaalde naam na een bepaald punt opeens alleen nog maar met een andere naam of titel wordt genoemd – maar hier zou de naam 'Lazarus' zonder reden moeten worden ingewisseld voor de 'discipel die Jezus liefhad'? Dit is niet uit te leggen en opvallend, vooral omdat de discipel Johannes in de andere evangeliën wel bij name wordt genoemd, maar in dit evangelie niet.

Ten derde wordt vanuit Johannes 11:1, 3, 7, 12, 16, 54 en Johannes 12:12 direct duidelijk dat Lazarus niet hoorde bij de discipelen en ook niet met hen meereisde, maar daar los van staat. Dit, in combinatie met het feit dat de schrijver duidelijk bewijst dat hij een kerndiscipel was door details te benoemen die alleen een ooggetuige zou kunnen weten (zie ook dit artikel¹), sluit in volledigheid uit dat Lazarus dit evangelie heeft kunnen schrijven.

Ten vierde, indien de drie bovenstaande argumenten nog niet genoeg waren, bewijst het externe bewijs in combinatie met Johannes 21:24 tot slot ook nog dat Lazarus dit evangelie niet heeft geschreven. In Johannes 21:24 staat: "Dit is de discipel die van deze dingen getuigt en deze dingen beschreven heeft; en wij weten dat zijn getuigenis waar is", wat dus duidelijk laat zien dat 'de discipel die Jezus liefhad' die in Johannes 21:20 genoemd wordt degene is die en ooggetuige is, en dit evangelie geschreven heeft. Als dan vervolgens het unanieme getuigenis van de kerkvaders en met name de manuscripten dit evangelie toeschrijven aan Johannes (daar staat bij de titel, als het manuscript deze heeft, altijd "naar Johannes"), moeten we concluderen dat Johannes het ook heeft geschreven, want het is onmogelijk om een verklaring te geven van dit unanieme getuigenis als het evangelie in eerste instantie zonder of met een andere titel gepubliceerd zou zijn.

Ik heb iemand die geloofde dat Lazarus dit evangelie geschreven heeft zien beargumenteren dat deze titel – "naar Johannes" – alsnog juist kan zijn, omdat Johannes dan de publicist van Lazarus geweest zou zijn. Maar ten eerste nodig ik hem uit ons te vertellen wat een publicist in de oudheid eigenlijk gedaan moet hebben (bestonden ze überhaupt?), ten tweede werden werken in de oudheid nooit toegeschreven aan de publicist (nogmaals, wie waren deze publicisten?) en ten derde – in combinatie met het vorige punt – sluit de titel van de manuscripten boven dit en andere evangeliën dit uit, omdat daar in het Grieks staat: "naar [dat wil zeggen, "volgens"] Johannes", wat alleen maar kan slaan op de schrijver die van deze dingen getuigt, ofwel, 'de discipel die Jezus liefhad' van Johannes 21:20 etc.

Een andere 'Johannes'?

Hiernaast bestaat er ergens blijkbaar ook nog de mening dat Johannes Markus, de neef van Barnabas (zie: Kolossenzen 4:10) – of wellicht nog een andere Johannes – dit evangelie geschreven zou hebben.

Nope

Geen van beide kan echter. We weten immers dat de schrijver een kerndiscipel was, zoals ik hierboven al heb beschreven: "Hij weet wat de discipelen dachten en onder elkaar zeiden, beschrijft geografische en andere details die alleen een ooggetuige kunnen weten, eet de paasmaaltijd samen met Jezus en de twaalf (en leunt daarbij op zijn borst), is dicht bij het kruis van Jezus bij Zijn dood en Zijn moeder, wordt door Jezus toevertrouwd om voor haar te zorgen, rent samen met Petrus naar het graf, is bij de verschijningen van Jezus, schrijft dit evangelie, etc.".

In Handelingen 13:5 en 2 Timotheüs 4:11 wordt Johannes Markus beschreven als dienaar van onder andere Paulus, en Petrus noemt hem in 1 Petrus 5:14 zijn zoon, wat bij elkaar bewijst dat hij niet op gelijke voet staat met Paulus en de 12 apostelen. Hij was geen kerndiscipel. Verder wordt bij Johannes Markus zijn tweede naam genoemd, terwijl dit in hetzelfde hoofdstuk niet bij de apostel Johannes gebeurt (zie: Handelingen 12:2, 12, 25). Dat betekent dat de lezers van de vroege kerk wisten dat de simpele titel 'Johannes' in eerste instantie verwees naar de apostel (want hij was immers bekend), en niet naar Johannes Markus.

Naast dit alles is het volgende helemaal sluitend, namelijk dat Jezus 'de discipel die Hij liefhad' aan de ene kant zijn eigen moeder toevertrouwt, maar, als Johannes Markus deze discipel was, aan de andere kant over hem besloten zou moeten worden of hij überhaupt met Paulus en Barnabas mee mag (zie: Handelingen 15:37-38). Nogmaals: Johannes Markus was dus zeker geen kerndiscipel van Jezus.

Maar dan zal een scepticus als laatste nog zeggen: "Hoe weet je dat niet iemand anders met de naam Johannes het evangelie heeft geschreven?". Om te laten zien dat dit een slechte vraag is, zetten we alle argumenten die genoemd zijn nog even op een rijtje:

• De schrijver was een kerndiscipel, liep tijdens Jezus' hele bediening mee en kende Hem en de discipelen intiem

• De kerkvaders schrijven het evangelie toe aan de discipel Johannes

• De manuscripten hebben als titel simpelweg: "volgens Johannes", wat veronderstelt dat de lezers wisten wie dit was

• Johannes Markus heeft het evangelie niet geschreven

• Niet in het gehele Nieuwe Testament, noch in al de geschriften van de kerkvaders, noch in enige andere geschiedschrijvingen is er sprake van een andere Johannes die dit evangelie heeft kunnen schrijven

Wij zullen deze vraag dan met meerdere vragen beantwoorden. Als de apostel Johannes dit evangelie niet heeft geschreven, wie is dan deze andere kerndiscipel Johannes, die geheel onzichtbaar is in al de geschiedschrijving die we bezitten? Hoe is het mogelijk dat er in Mattheüs, Markus, Lukas, Handelingen en de brieven geen spoor van hem te vinden is, terwijl hij zo nauw met de andere discipelen en Jezus zelf zou zijn opgetrokken? Hoe kan het dat ondanks het schrijven van het meest literair-uitgebreide evangelie, geen enkele kerkvader over hem vertelt? Is hij soms opgenomen, zoals Henoch of Elia, en daarbij verdwenen uit de herinnering van iedereen die hem kende?

Dit is geen argument van stilte, want er is geen stilte: de manuscripten schrijven het evangelie unaniem toe aan Johannes, het interne bewijs schrijft het evangelie toe aan een kerndiscipel, en de kerkvaders schrijven het evangelie toe aan de kerndiscipel Johannes. Maar terwijl het bewijs dit zegt, wordt nergens een onderscheid gemaakt tussen deze hypothetische andere vooraanstaande Johannes, en Johannes, de zoon van Zebedeüs. Als er twee kerndiscipelen waren die allebei Johannes heetten, zouden we ergens in deze geschriften een onderscheid moeten kunnen vinden – maar dat bestaat niet.

Johannes is gewoon (geschreven door) de apostel Johannes

In andere woorden, voor de vroege kerk was er maar één Johannes: de zoon van Zebedeüs, apostel van onze Heer Jezus Christus, schrijver van het evangelie volgens Johannes. Laat dit voor ons niet anders zijn!

_________________________________________________________

Bronnen

1. Manning, E. (2024, 14 december). Why Everyone Should Believe That the Apostle John Wrote the Fourth Gospel. Is Jesus Alive? https://isjesusalive.com/why-everyone-should-believe-that-the-apostle-john-wrote-the-fourth-gospel/